Windesheim

Windesheim

dinsdag 12 november 2013

DENK! Een nieuwe methodiek voor begrijpend lezen

Een motivatieprobleem bij begrijpend lezen
Begrijpen wat je leest is de essentie van lezen en daarmee één van de meest belangrijke vaardigheden die leerlingen moeten ontwikkelen op school. Hoewel de keuze uit begrijpend leesmethodes en -methodieken groot is, laten ervaringen in de schoolpraktijk zien dat het veel voorkomt dat noch leraren noch leerlingen gemotiveerd zijn voor begrijpend lezen. Nederlandse leerlingen zijn überhaupt niet zo gemotiveerd voor lezen. Van de tienjarigen vindt maar 20% lezen leuk. Dat wordt wel eens toegeschreven aan de negatieve ervaringen van leerlingen met begrijpend lezen. In methodes voor begrijpend lezen staan vaak de leesstrategieën die moeten worden geleerd centraal. De inhoud van de tekst is daaraan ondergeschikt. Bovendien wordt in methodes begrijpend lezen leerlingen niet de gelegenheid geboden zelf teksten te kiezen.
(bron: Leesmonitor)

Toepassing
Een ander probleem is dat leerlingen strategieën voor begrijpend lezen weliswaar oefenen in een methode voor begrijpend lezen, maar niet of nauwelijks toepassen bij andere teksten die op school worden gelezen. Het gaat dan bijvoorbeeld om teksten in taalmethodes of in methodes voor wereldoriënterende vakken. Op de meeste basisscholen is dagelijks vrij lezen inmiddels gangbaar, maar de teksten die tijdens de vrij lezen- momenten worden gelezen, hebben geen relatie met andere thema's die in het basisonderwijs aan bod komen. Leerlingen lezen alleen op eigen initiatief teksten over de Middeleeuwen. Er wordt niet op gestuurd dat zij die lezen op het moment dat hier aandacht voor is in de geschiedenislessen, terwijl we weten dat het effectief is om langer door te lezen binnen dezelfde context (zie eerdere blog).  

De leerkracht
Het geven van lessen begrijpend lezen is niet eenvoudig. De motivatieproblemen van leerlingen trekken een grote wissel op leerkrachten. Teksten kennen bovendien een eigen dynamiek en laten zich lang niet altijd vangen in de systematiek van een methode. Dat vergt veel van het inzicht in teksten van leerkrachten. Daarbij worden leerkrachten in methodehandleidingen gestimuleerd om als model voor hun leerlingen te fungeren en strategieën hardop denkend voor te doen, een vaardigheid die tot veel handelingsverlegenheid leidt. Datzelfde geldt voor de vraag op welke manier leerkrachten het best hulp kunnen bieden aan zwakke begrijpende lezers. Hierin voorziet de gebruikte methode meestal niet.

Kan het ook anders?
In het huidige leesonderwijs worden begrijpend lezen, technisch lezen en de ontwikkeling van de woordenschat vaak gezien als losse elementen die afzonderlijk worden aangeleerd. Algemeen wordt aangenomen dat technisch lezen en woordenschat een basis vormen voor begrijpend lezen. Bij problemen met begrijpend lezen blijken er weliswaar vaak moeilijkheden met technisch lezen en woordenschatontwikkeling te zijn, maar het is maar de vraag of moeilijkheden met begrijpend lezen kunnen worden opgelost door technisch lezen of woordenschat aan te pakken. Het lijkt eerder zo te zijn dat door betrokken en met begrip te lezen, het technisch lezen, de woordenschat en het begrip zich in samenhang ontwikkelen.

DENK!
Uit (internationaal) literatuuronderzoek van onder andere Duke et al (2011) blijkt dat het mogelijk is om leerlingen leesonderwijs te bieden waarbij ze betrokken zijn èn met begrip leren lezen. Het DENK!-project is tot stand gekomen onder verantwoordelijkheid van lector dr. Thoni Houtveen (HU) en met medewerking van dr. Anneke Smits (Windesheim).

De centrale pijlers van DENK! zijn:
- het opbouwen van achtergrondkennis door themagericht lezen
- motivatie door de keuze van relevante thema ’s en onderwerpen
- motivatie door het lezen van zelf gekozen boeken
- denkend lezen
- praten en schrijven over boeken
- samenwerkend leren
- doelgericht werken aan opbrengsten en differentiatie

Mocht u interesse hebben in deelname aan het project, dan is hier meer informatie te vinden.

Zelf bijdragen aan onderwijsonderzoek naar begrijpend leesmethodieken?
Het blijft voortdurend nodig om de effecten van (nieuwe) methodieken te onderzoeken. In Nederland gebeurt dit te weinig. Het DENK!project (van het lectoraat Geletterdheid van de HU) zoekt nog schoolbesturen die volgend schooljaar (2016-2017) met meerdere scholen willen deelnemen aan het onderzoek naar de effecten van DENK!; een contentgerichte benadering voor begrijpend lezen. Geïnteresseerde schoolbesturen kunnen informatie verkrijgen via denk.fe@hu.nl